Өдрийн сонин үнэнийг хэлнэ
Австрали худалдааны хоригоо цуцлахыг БНХАУ-д уриалж байна DNN.mn ТБХ: Хууль, тогтоолын төслийн эцсийн хэлэлцүүлгийг хийлээ DNN.mn "Монгол Улсын хөгжлийн 2023 оны төлөвлөгөө батлах тухай" тогтоолын төслийг баталлаа DNN.mn Ханш тогтворжиход экспорт эергээр нөлөөлж байна DNN.mn Хаврын тариалалт 57.8 хувьтай үргэлжилж байна DNN.mn ​ЧУУЛГАН: Гадаад өрийн зөвхөн хүүгийн төлбөрт өдөрт 10 тэрбум төгрөг төлж байна DNN.mn УИХ-ын дөрвөн гишүүнд хилийн хориг тогтоох санал гаргажээ DNN.mn “Автомашингүй өдөр” бороотой, хүйтэн байна DNN.mn НМХГ: Эмээлтийн махны үйлдвэрт гарал үүсэл тодорхойгүй бодис хэрэглэж байсан DNN.mn Авто зам ашигласны төлбөрийг цахимаар төлөх боломжтой боллоо DNN.mn Австрали худалдааны хоригоо цуцлахыг БНХАУ-д уриалж байна DNN.mn ТБХ: Хууль, тогтоолын төслийн эцсийн хэлэлцүүлгийг хийлээ DNN.mn "Монгол Улсын хөгжлийн 2023 оны төлөвлөгөө батлах тухай" тогтоолын төслийг баталлаа DNN.mn Ханш тогтворжиход экспорт эергээр нөлөөлж байна DNN.mn Хаврын тариалалт 57.8 хувьтай үргэлжилж байна DNN.mn ​ЧУУЛГАН: Гадаад өрийн зөвхөн хүүгийн төлбөрт өдөрт 10 тэрбум төгрөг төлж байна DNN.mn УИХ-ын дөрвөн гишүүнд хилийн хориг тогтоох санал гаргажээ DNN.mn “Автомашингүй өдөр” бороотой, хүйтэн байна DNN.mn НМХГ: Эмээлтийн махны үйлдвэрт гарал үүсэл тодорхойгүй бодис хэрэглэж байсан DNN.mn Авто зам ашигласны төлбөрийг цахимаар төлөх боломжтой боллоо DNN.mn
Цаг үе
2015.06.13 01:06

А.Ганбаяр: Коосэнд бэлтгэсэн инженерүүд байхад япон компаниуд Монголыг сонирхоно

ШУТИС-ийн харьяа Коо­сэн загварын Технологийн дээд сургуулийн захирал А.Ганбаяртай ярилцлаа.

-Коосэн сургуульд ес­дү­гээр анги төгссөн хүүхдүүд шал­­гаруулж авдаг юм байна. Ингэхэд манай есдүгээр ангийн сурагчид Коосэнгийн шаардлага хан­­гаж байна уу. Японд бас есдүгээр анги төгссөн хүүх­дүүд авдаг гэсэн. Тэдэнтэй харь­­­­цуулах боломжтойюу?

-Элсэлтийн шалгалт Японы Коосэнгуудад арван жил авсан шалгалтын мате­риалаар авсан. Өмнө нь нэг сарын давтлага өгсөн л дөө. Тэр бодлогуудыг үзэхэд Японд Коосэнд геометрийн талын сэтгэн бодох чадварын шалгалтуудих авдаг юм бай­на. Манайд тийм юм алга.

-Коосэнгийн шалгалт авах­даа Японы Коосэнгийн шалгалтын материалыг шууд хуулбарладаг уу. Эс­вэл Монголын нөхцөлд то­хи­руулж өөрчилсөн гэсэн үг үү?

-Японд Коосэнд ямар шалгалт авдаг тэр бүх материалыг бид авсан. Бэлтгэх явцад манайхаас нэлээд өөр байсан учраас бид хүүхдүүдэд давт­лага өгсөн юм.

-Геометрийн хичээлд сайн байх ёстой гэсэн үг үү?

-Инженер хүн чинь мате­матик, физикийн суурь мэдлэг сайн байх ёстой. Яагаад гэвэл байнга тооцоо бодно шүү дээ. Сэтгэн бодох чадварт геометр их үүрэгтэй юм байна. Ма­найхаас ялгаатай нь тэр.

-Есдүгээр ангиасаа орж ирсэн хүүхдүүд хэдэн жил су­ралцаад ямар мэргэжлээр төг­сөх вэ?

-Таван жил сураадмеханик, ца­хилгаан электроникийн ин­женер, барилгын инженер гэсэн гурван мэргэжлээр төг­сөнө. Ямар ч оронд бүтээн байгуулахын тулд эхлээд дэд бүтцээ сайн шийдэх хэрэгтэй. Дэд бүтцээ байгуулахад хам­гийн хэрэгтэй таван салбар бий. Механик, цахилгаан элект­роник, зам барилга, мэ­дээллийн технологи, химийн технологи.

-Яагаад хүүхдийг ес­дү­гээр ангиас нь авдаг юм бол?

-Хүүхэд багадаазадгай сэтгэлгээтэй байдаг. Хориг хязгаар байхгүй, чөлөөтэй сэт­гэдэг өөрийгөө хөг­жүүлэх сонирхол их байх үед нь сургаж тайлбарлаж өгдөг сургалт. Насанд хүрэхдээ хүн чөлөөтэй сэтгэж чадахгүй болдог.

-Хэр олон хүүхэд элсч оров. Коосэнг монгол хүүхдүүд хэр сонирхож бай­на?

-Эцэг эхийн хувьд хүүхдээ юм хийдэг болгомоор байна, инженер болгомоор байна гэсэн хүсэл их байдаг.

-Танайхичээлүүд Мон­гол сургуулиас өөр байх. Сур­галтын үеэр юу бүтээдэг вэ?

-Эхний гурван жил Мон­голын бүрэн дунд бо­ловсролын гэрчилгээ олгох ёстой. Тийм учраас ахлах сургуульд заавал үзэх хи­чээлээ зааж өгнө. Эхний жил мэргэжлийн хичээл цөөхөн ор­но. Хоёр дахь жилээс мэр­гэж­лийн хичээлүүд нь нэ­мэгдээд явах юм. Гол онц­­лог нь “Бүтээх ухаан” хи­чээл байгаа юм. Дадлага туршлагад суурилсан хичээл л дээ. Эхлээд инженерийн ажлыг үзүүлчихээд ахлах ангид орохдоо яагаад ийм болсон юм гэдэг тооцоог нь хийдэг юм.

-Шалгалтад хамраг­дахаар хэдэн хүүхэд бүрт­гүүлээд байна вэ?

-Энэ жил манайх меха­никийн, зам барилга, цахил­гаан электроник гэсэн гурван ангидаа нийт ерэн хүүхэд авна. Одоо­гийн байдлаар 30-40-өөд хүүхэд л бүртгүүлсэн байна. Ерөнхий боловсролын сургуулийн төгсөлт энэ долоо хоногт болж дүнгээ гаргаж байгаа юм шиг байна лээ. Түүнтэй холбоотой юм уу аль эсвэл мэдээлэл дутуу хүрч байх шиг байна.

-Засгийн газрын тэт­гэлгээрсурах уу эцэг эх нь сургалтын төлбөрөө тө­лөх үү?

-Эцэгэх нь төлбөрөө төл­нө. Жилийн гурван сая төгрөгийн төлбөртэй. Дад­лагад түшиглэсэн сургалт учраас хүүхдүүд материал их хэрэглэдэг. Японоос бас багш нар ирнэ. Цахилгааны эсэргүүцэл хэмждэг багажгэхэд лзадгай ирдэг. Хүүхдүүд баг­шаараа заалгаад, өөрөө гагнаад, насан туршийн багаж болгож авдаг. Иймэрхүү юманд их зардал ордог.

-Та өөрөө Коосэн төгссөн юм байна, мэдээллийн тех­нологийн инженер юм уу?

-Уг нь цахилгааны инженер, дип­­ломын ажил мэдээллийн тех­нологитой холбоотой уч­раас тэр чиглэлээр ажилд ороод мэдээллийн тех­нологийн чиглэлээр Японд 18 жил ажиллалаа. Нийтдээ 22 жил Японд сурч, ажилласан.“Fujitsu”,“Sony”,“IBM”, “Hitachi” гээдЯпоны том том компаниудад ажиллаж үзсэн дээ. Хамгийн том ажил гэвэл “Fujitsu”-д байхдааЯпоны 320 шоронг холбосон сүлжээ хийсэн.Хоригдлууд өөрийнх нь хоригдож байгаагазар байхгүй номыг өөр шоронгоос захиалж авч болдог, эм ду­тагдалтай бол өөр газраас олж авдаг сүлжээ л дээ. Есөн шидийн юм хийсэн. Хамгийн сүүлд “Hitachi” компанийн Орос дахь үйлдвэрийг байгуулахад хамтарч ажилласан. “Hitachi” Японд бүх юм хийдэг компани. Хий­мэл дагуулаас авахуулаад атомын цахилгаан станц бүгдийг хийдэг. “Hitachi”-гийн хүнд машин механизм хий­дэг компани дэлхийд 33 үйлд­вэртэй. 34 дэхийг нь Орост барьсан юм.

-Япончууд Монголд үйлд­вэр барих сонирхол байдагуу?

-Засгийн газар хоорон­дын эдийн засгийн харил­цан түншлэлийн гэрээ бай­гуулагдсанаар таатай нөхцөл бий болсон. Нэр заасан бараа бүтээгдэхүүнийг Японд тат­варгүй гаргах боломжтой. Японы үйлдвэрлэгч компаниуд Монголд орж ирэх таатай нөхцөл бүрдлээ.

-Японд хийхээр яадаг юм?

-Хөдөлмөрийн үнэлэмж нь өндөр. Монголд хямд ажил­лах хүчтэй, хоёрт манайх ашигт малтмал, түүхий эдээр баялаг. Хятадад үйлдвэрлээд Япон руу гаргахад 24 хувь орчмын татвартай. Монголд үйлдвэрлээд гаргахад тат­варгүй болсон.

-Монголдажиллах хүч хэр байгаа юм бол доо?

-Энэ маш чухал. Японы компаниуд орж ирэхэд Японы сургалтын стандартаар бэлт­­гэгдсэн хүмүүс байх нь маш чухал. Коосэн төгссөн хүнд Японд бол 30-40 ком­пани ажлын байр санал бол­годог. Намайг төгсөхөд ч олон компани санал тавьж бай­сан. Япон компаниуд бол эхлээд боловсон хүчин л хар­на. Орост үйлдвэр барихад боловсон хүчний асуудал маш хэ­цүү байсан.

-Манайх Коосэнгийн ча­нарыг ч гэсэн оруулж ирж чадах болов уу?

-Коосэн машөндөр шаард­лагатай учраас бүгдийг богино хугацаандхийхэд хэцүү. Шаталсан маягаар үе шаттайгаар аажмаар хий­нэ. Японы Боловсролын яамны харьяа Коосэнгийн агентлаг манай БСШУЯ-тай хамтарч ажиллахаар болсон. Манай сургуулийг багшаар хангах, стандарт хянах, тоног төхөөрөмж нийлүүлэх гэрээ хийсэн юм. Манай сургуульд өнгөрсөн жил хоёр сая дол­ларын тоног төхөөрөмж бу­цалтгүй тусламжаар бэ­лэглэх болсон. 12 төрлийн лаборатори авах юм.

-Японы Коосэн загварын сур­галтыг хэр олон орон авсан бэ?

-Азид их сонирхдог. Европоос Финлянд харил­цаатай байдаг. Азиас хамгийн түрүүнд сонирхсон нь Малайз. Малайзын Ерөнхий сайд Ма­хатир гэдэг хүн “Зүүн тийш харъя” гэсэн бодлого барьсан. Зөв­хөн Англи, Америкт хүн сургах биш,Японд хүнээ сургаад үйлдвэрлэл хөг­жүүлэх бодлого юм.Энэ хү­рээнд хүмүүсээ Коосэндсургаад боловсон хүчин нь бэлтгэгдчихээр Япон ком­паниуд Малайз руу ордог.“Манай сургалтын системээр сурсан инженерүүд байна” гээд сонирхдог. Ингэж татсан туршлагууд бий. Малайз, Ин­донез, Тайланд, Энэтхэгбайна. Эх орондоо сургалтын тогтолцоог оруулж ирж бай­гаагаараа Монгол анхных. Бидний дараахан Туркүүд очиж Коосэнгийн агентлагтай гэрээ хийсэн. Анхныхгэдэг утгаараа манайд том дэмжлэг бий.

-Японд сурахад зардал өндөр биз дээ?

-57 Коосэн байдгаас 51 нь улсынх. Сургалтынзар­дал өндөр ч Япон улсын бод­логоороо сургалтын төлбөрөө хямдхан байлгадаг. Тэнд ч манайхтай адил төлбөр нь 2500 доллар орчим байдаг. Гэхдээ нэг хүүхдийн сургалтанд зориулж улсаас жилд 10 мянган доллар зар­цуулдаг.

-Манайхулсаас тийм их мөнгө өгч чадахгүй шүү дээ?

-Гэхдээ арга зам бий. Манайх улсын сургууль. Байр­ны халаалт улсаас өгдөг. Коосэн сургууль дээрээ Тех­нологийн төв байгуулаад орон нутгийн компаниудын технологийн асуудлыг ший­дээд, захиалгаарсудалгаа хийж өгнө, хамтарсан бү­тээг­дэхүүн хийнэ. Японд ч тийм байдаг. Түүгээрээ хүүхдүүддээ зориулах мөнгө олжболдог. Зам хагархай байна. Нэг өдөр халж хөрөөд температурын зөрүү маш их­тэй. Ийм нөхцөлд Орос технологийн асфальт авчраад цац­чихаар хагаралгүй яах юм бэ.Судалж байгаад тэгш­хэн зам хийж болно. Хүүх­дийн сагсны талбайд бороо орохоор ус тогтчихоод байна. Яагаад тэгшхэн хийж болдоггүй юм бэ. Энэ мэтийг бид судалж шийдэж болно.

Онцлох нийтлэлүүд