Өдрийн сонин үнэнийг хэлнэ
Улаанбаатарт шөнөдөө 5 хэм хүйтэн байна 11 дүгээр ангийн сурагч галаас хүний амь аварчээ 1.374.796 ширхэг хувьцаа арилжжээ Тайланд хэрэглэсэн эмнэлгийн бээлийгээ АНУ-д экспортложээ Нийслэлийн 10 га газрыг нийтийн эзэмшилд бүртгэхээр болжээ “Gazprom” энэ онд Европт нийлүүлэх байгалийн хийн экспортын төлөвөө хэвээр үлдээлээ Шуурхай бүлэг Говьсүмбэр, Дорноговь, Өмнөговь аймагт ажиллаж байна ​12 настай Н.Содбилэгт шатар сонирхогчдын ДАШТ-ээс мөнгөн медаль хүртлээ Ж.Сандагсүрэн: Номын сангийн тоог нэмэх, номын санчдыг чадваржуулах хэрэгтэй Газартай холбоотой хүсэлт, өргөдлийг цахимаар авч, гэрээ, гэрчилгээг ч цахимаар олгоно Улаанбаатарт шөнөдөө 5 хэм хүйтэн байна 11 дүгээр ангийн сурагч галаас хүний амь аварчээ 1.374.796 ширхэг хувьцаа арилжжээ Тайланд хэрэглэсэн эмнэлгийн бээлийгээ АНУ-д экспортложээ Нийслэлийн 10 га газрыг нийтийн эзэмшилд бүртгэхээр болжээ “Gazprom” энэ онд Европт нийлүүлэх байгалийн хийн экспортын төлөвөө хэвээр үлдээлээ Шуурхай бүлэг Говьсүмбэр, Дорноговь, Өмнөговь аймагт ажиллаж байна ​12 настай Н.Содбилэгт шатар сонирхогчдын ДАШТ-ээс мөнгөн медаль хүртлээ Ж.Сандагсүрэн: Номын сангийн тоог нэмэх, номын санчдыг чадваржуулах хэрэгтэй Газартай холбоотой хүсэлт, өргөдлийг цахимаар авч, гэрээ, гэрчилгээг ч цахимаар олгоно
Онцлох нийтлэл
2020.04.11 11:04

Б.Бямбасайхан: Оновчтой бодлого, хурдтай шийдвэрээр эдийн засгийн "цус алдалт"-ыг зогсооно


Монголын бизнесийн зөвлөлийн удирдах зөвлөлийн дарга Б.Бямбасайхантай ярилцлаа.


-Коронавирусийн тархалт хэзээ хүртэл үргэлжлэх нь тодорхойгүй байна. Үүнийг дагаад эдийн засаг цаашид яах нь тодорхойгүй, нөхцөл байдал огцом өөрчлөгдсөн хэвээр байна уу?

-Судалгаануудын үр дүнгээс харахаар долоо хоног бүр нөхцөл байдал улам дордоод байна л даа. Ийм огцом өөрчлөлт өнөөг хүртэл хэвээр байгаа. Долоо хоногийн дараа байдал яаж ч өөрчлөгдөж мэдэх нөхцөлд хүн төрөлхтөн амьдарч явна даа.

-Хамгийн том хүндрэлтэй нүүр тулсан салбарууд гэвэл та аль салбарыг онцлох вэ?

-Нэрвэгдээгүй салбар үгүй. Үйлчилгээний салбар маш хүнд байна. Дараа нь орох салбар бол үйлдвэрлэл. Аялал жуулчлал бүр тэг зогсолт хийчихсэнийг хүн бүр мэдэж байгаа.

-Засгийн газрын шийдвэрүүд эдийн засагт ямар нөлөө үзүүлэх бол?

-Шийдвэр хэрэгжиж эхлээгүй байна. Бодит байдал дээр яг яаж хэрэгжих нь тодорхой биш байгаа учраас яг тэгж ингэж нөлөөлнө гэсэн дүгнэлт хийхэд эрт л дээ.

Өмнөх жишээнүүдийг харахаар шийдвэрүүд маш олон хязгаарлалттай гардаг. Аливаа шийдвэрийг дагаад гарах журам, дүрэмд баахан хязгаарлалт хийгээд өгчихдөг тал бий. Элдэв хязгаарлалт хийчихээр тухайн гаргасан шийдвэр зорилтот бүлэгтээ өгөөж багатай болдог сул тал ажиглагддаг. Аль нэг даргын үнэлэмжээр шийдэгдэх тал ч анзаарагддаг.

-Тэгвэл дэлхийн улс орнууд иргэд, компаниуд руугаа чиглэсэн бодлогоо яаж хэрэгжүүлж байна вэ?

-Өнөөгийн хүнд нөхцөлд бусад улсад хэрэглэж буй аргыг харахаар битгий ялга, бүгдэд нь боломж олго гэсэн чигтэй байна л даа.

Татвараас чөлөөлбөл бүгдийг нь чөлөөл, зээл өгвөл бүгдэд нь ижил ханд гэсэн арга барилаар хандаад байх шиг. Тэгж байж л өнөөдөр нэгэнт эхэлчихсэн цус алдалтыг цаг алдалгүй зогсоож чадна гэцгээж байна.

-Засгаас гаргасан шийдэлтэй холбоотойгоор компаниудаас ямар нэг санал, хүсэлт ирж байна уу?

-Засгийн газраас гаргасан шийдэл тодорхой хугацаанд буюу хагас жилийг хамрахаар байгаа. Коронавирусийн тархалт хэзээ болтол үргэлжлэх нь тодорхойгүй ийм үед үүнээс урт хугацаа тавьж болохгүй юу гэсэн асуултыг компаниуд тавьж байна. Бидний харж байгаа өнцөг, бусад орны авч буй арга хэмжээг харахаар цар хүрээ нь өргөн, хамрах хугацаа нь доод тал нь 12-18 сар байна. Зургаан сарын хугацаанд арга хэмжээ авчихаад дараа нь яах вэ гэсэн асуулт гарч ирэх нь тодорхой. Татварын хувьд алданги торгуулийг чөлөөлнө гэж байгаа. Чөлөөлөх нь сайн хэрэг. Гэхдээ тэртэй тэргүй ашиггүй ажиллаж эхэлсэн бизнест татварын алданги, торгуулийн чөлөөлөлт ямар ч утга учиргүй шийдвэр болчихож байгаа юм. Өнгөрсөн жилийн татварын өртэй аж ахуйн нэгжүүд олон бий. Ийм асуудалтай аж ахуйн нэгжүүдэд хамаатай шийдвэр гэвэл өөр хэрэг л дээ.Өндөржүүлсэн бэлэн байдлын хугацаанд бизнес эрхлэгчдийн төлөөгүй татварт ногдох алданги торгуулийг дөрөвдүгээр сараас эхлэн чөлөөлнө гэдэг нь бас өрөөсгөл шийдэл.Хүндрэл энэ оны нэгдүгээр сараас эхэлсэн. Өмнөх гурван сарын хугацаанд үүссэн асуудлууд дээр компаниудад ямар дэмжлэг үзүүлэх вэ гэсэн асуудал гарч ирнэ.

-Засгийн газар 14 төсөл хөтөлбөрийг 700 гаруй сая ам.доллараар хэрэгжүүлнэ гэж байгаа. эдийн засагт өгөөжөө өгөхөөр шийдэл нь энэ байна уу?

-Таны асуусан хөтөлбөрүүдийн хувьд олон улсын банкуудтай хамт боловсруулагдаад батлагдах дөхсөн зээлийн төсөл, хөтөлбөрүүд байх. Ийм хөтөлбөрүүдийг Засгийн газар хэрэгжүүлдэг. Гэтэл Засгийн газрын хурд, бизнесийн хурд хоёр ямар ялгаатай билээ. Зээл нь батлагдаад хөтөлбөр нь хэрэгжиж эхэллээ ч гэсэн яг бодит байдал дээр удааширдаг. Тендер зарлана, компанийн сонгон шалгаруулалт явагдана. Энэ бүх процесст тодорхой хугацаа шаардлагатай. Өөрөөр хэлбэл, энэ хавар батлагдаж байгаа хөтөлбөрийн мөнгө хэзээ орж ирэх вэ гэсэн асуулт тавигдана. Хурдан байлаа гэхэд зургаан сараас наашгүй.

-Ирэх намар хүртэл санхүүжилт нь орж ирэх боломжгүй гэж үү?

-Тэгж ойлгож болно. Тодруулж хэлбэл, ирэх намраас наашгүй юм болно. Өнөө маргаашгүй амиа тавих гэж байгаа нэгэнд зургаан сарын дараа хийх эмчилгээ амин чухал байх уу? Нөхцөл байдал, таамаглал долоо долоон хоногоор өөрчлөгдөж, улс орнууд паникийн байдалд орсон ийм үед алгуур удаанаар хэрэгжих төсөл хөтөлбөрүүд эдийн засгийн хямралыг шийдэж чадахгүй. Дэлхийн улс орнуудын хувьд эдийн засаг нь хямралтай, шокийн байдалтай байгаа ч Засгийн газрууд нь шаардлагатай хөрөнгийн эх үүсвэрийг гаргана гээд амлачихсан учраас олон улсын хөрөнгийн захууд түр “амсхийж” байна. Хөрөнгийн захууд олон их наяд ам.долларын санхүүжилт компаниуд дээр орж ирэхээр цусны эргэлт сайжирна гэж түр тайвширч байна. Ийм хүлээлт бий болсон. Өнөө маргаашдаа яах вэ гэж байгаа улсуудын хувьд улс төр, сонгууль хамаа алга гэсэн байдлаар асуудалд хандаж байна л даа. Иргэнээ эрүүл байлгах, өвчтэй бол эмчлэх, компаниудаараа дамжуулж иргэдээ орлоготой аж төрүүлэх, болохоо байвал иргэддээ бэлэн мөнгөний халамж үзүүлэх гэсэн бодлогыг ихэнх орнууд бариад эхэлчихлээ.

-Хямралыг давах тал дээр манай улсын давуу тал гэвэл та юуг онцлох вэ?

-Жижиг эдийн засагт нэг давуу тал бий. Хурдан хөдөлж, түргэн маневрлах чадвартай. Өнөөдөр нэг шийдвэр гаргаад маргааш хэрэгжүүллээ гэхэд үр дүн нь маш хурдан бодит эдийн засаг дээр мэдрэгддэг. Тэр давуу талаа л ашиглах нь бидэнд байгаа гарц. Бидэнд бусад орон шиг хөрөнгө мөнгөний их нөөц бололцоо тэр бүр алга. Тэгэхээр энэ давуу талаа л ашиглаж хурдтай ажиллах хэрэгтэй байна. Эсрэгээрээ заан шиг удаан хөдлөөд байвал том эрсдэлтэй нүүр тулахаас аргагүй болно.

-Ажилгүй болсон иргэдийн сүүлийн үеийн тоог сонирхуулаач?

-Сүүлийн мэдээгээр 10 мянга гаруй хүн ажилгүй болоод байна гэнэ. Гэтэл энэ талаар, олон иргэн ажилгүй болно гэдгийг МҮХАҮТ хоёр сарын өмнөөс сануулсан. Судалгаа хийж танилцуулсаар ирсэн. Ингээд байхад 100 мянган төгрөгөөр ноолуур авна гэх бодлого яриад суух жишээний.

-Шийдэл нь байгаа онохгүй байна гэж үү?

-Байгаа онох тухай биш, байндаа хүрэхгүй тухай гэж бодож байна.

Тодорхой өрхүүд ноолуураас ноолуурын хооронд амьжиргаагаа зохицуулдаг нь үнэн. Тэднийг дэмжсэн бодлого хэрэгжүүлэх нь зөв. Гэхдээ яаж дэмжиж байна вэ гээд харахаар утгагүй болчихлоо л доо. Малчид нь засгийн хэлсэн 100 мянган төгрөгөөр ноолуураа зарна гэж хав дараад, ноолуурын үйлдвэрүүд тийм өндөр үнээр авах боломжгүй гэсэн тайлбар хийгээд яах нь тодорхойгүй сууцгааж байна. Уриа лоозон нь гоё сонсогдож байгаа ч компаниудын асуудлыг шийдэх хэмжээний шийдэл өнөөхөндөө алга. Уг нь Засгийн газар, компани хоёр нэг завин дээр сууж яваа хамтрагчид. Компаниуд хэцүүдвэл төсөв орлогогүйдэж, Засгийн газар хэцүү байдалтай нүүр тулна. Компаниудын хувьд Засгийн газраас хэрэгжүүлэх хөтөлбөрүүдийг хүлээгээд сууж байгаа. Ардчилсан нам-ын тухайд бүтэн жилийн хямралыг яаж даван туулах вэ гэсэн асуултад хариу өгсөн төлөвлөгөө өргөн барьчихсан.

-Ипотекийн зээлийг гурван сараар хойшлуулах шийдвэр иргэдэд шууд утгаараа нөлөөлөхгүй байна гэсэн шүүмжлэл дуулдаад эхэллээ. Зээлээ хойшлуулъя гэж банкинд хандсан иргэд зээл авахаас ч хэцүү процессийг давах юм байна гэх мэт мэдээлэл дуулдаж байгаа. Ипотекийн зээлийг шууд хойшлуулах боломж засагт байгаа юу?

-Засагтай хамтарч хэрэгжүүлж байгаа хөтөлбөр гэдэг утгаараа тийм боломж бий. Ипотекийн төлбөрийг гурван сараар хойшлууллаа гэж байна. Дараа нь дахиад хойшлуулах уу гэсэн асуулт үлдчихлээ л дээ. Юм ойлгомжгүй, тооцоход бэрхшээлтэй байгаа үед Засгийн газар иргэд, компаниуддаа болж өгвөл ойлгомжтой байдлыг л бий болгох хэрэгтэй. Компаниудын хүсч байгаа зүйл ердөө энэ.

Гурван сарын дараа яах вэ гэдгээ тооцож чадахгүй болохоор хэн ч бухимдана, болгоомжилно, эргэлзэнэ. Ипотекийн зээлийн хугацааг жилээр хойшлуулбал өөр хэрэг. Ипотекийн зээлийн хугацааг нэг жилээр сунгачихвал иргэд тайвширна. Хямралын үед яаж бага зардлаар, бага хохиролтой амьдрахаа тооцчихно. Иргэд үүнийг л хүсч байгаа. Манлайлал гэдэг энэ л дээ. Дэлхий нийтээрээ тодорхойгүй байна гэсэн мэдээлэл байхад тайван суухад хэцүү. Оновчтой бодлого, хурдтай шийдвэрээр байдлыг ойлгомжтой болгох хэрэгтэй байна.

Онцлох нийтлэлүүд