Өдрийн сонин үнэнийг хэлнэ
М.Лхагвагэрэл Дэлхийн шилдэг бөхчүүдийн халз барилдаанд оролцлоо Цол олгох барилдаанд аймгийн арслан Т.Пүрэвсүрэн түрүүлэв Ж.Байден Засгийн газрын санхүүжилтийг сунгах баримт бичигт гарын үсэг зуржээ ​Дорноговь аймгийн Сайншанд суманд "Иргэдийн хөгжлийн төв" ашиглалтад орлоо “Virtuoso gala concert-2020/2021” энэ сарын 8-нд болно Газрын багц хуулийн төслүүдийн хэлэлцүүлэг болов Хүүхдийн мөнгө, тэтгэвэр тэтгэмжийг энэ сарын 13-наас олгоно ЭМЯ-ны шуурхай баг Сэлэнгэ аймагт ажиллаж байна Улсын заан Д.Анар түрүүлж, Улсын харцага Н.Золбоо үзүүрлэлээ “Омикрон” хувилбар дэлхийн 38 улсад бүртгэгджээ М.Лхагвагэрэл Дэлхийн шилдэг бөхчүүдийн халз барилдаанд оролцлоо Цол олгох барилдаанд аймгийн арслан Т.Пүрэвсүрэн түрүүлэв Ж.Байден Засгийн газрын санхүүжилтийг сунгах баримт бичигт гарын үсэг зуржээ ​Дорноговь аймгийн Сайншанд суманд "Иргэдийн хөгжлийн төв" ашиглалтад орлоо “Virtuoso gala concert-2020/2021” энэ сарын 8-нд болно Газрын багц хуулийн төслүүдийн хэлэлцүүлэг болов Хүүхдийн мөнгө, тэтгэвэр тэтгэмжийг энэ сарын 13-наас олгоно ЭМЯ-ны шуурхай баг Сэлэнгэ аймагт ажиллаж байна Улсын заан Д.Анар түрүүлж, Улсын харцага Н.Золбоо үзүүрлэлээ “Омикрон” хувилбар дэлхийн 38 улсад бүртгэгджээ
Булангууд
2021.11.06 10:11

Г.Амгаланбаатар: Чингис хааны дүрд намайг сонгоход баярлах, гайхах, сүрдэх мэдрэмж зэрэг төрсөн


Улсын драмын эрдмийн театрын жүжигчин, МУСТА Г.Амгаланбаатартай ярилцлаа.


-Эрэгтэй жүжигчний хувьд Чингис хааны дүрд тоглоно гэдэг мөрөөдөл байх. Та “Хаадын хаан-Андгай” жүжгийн Чингис хааны дүрд сонгогдсон байна. Дүрийн судалгаагаа хэрхэн хийж байна вэ?

-Их хааны тухай олон бүтээл урьд нь зөндөө гарчихсан. “Чингис хааны нууц түүх”, “Мөнх тэнгэрийн хүчин дор”, “Үхэж үл болно Чингис хаан”, “Чингис хаан” дуурь бий. Рок дуурь хүртэл бий. Энэ жүжгийн хувьд найруулагч дүрийн сонголтоо хэрхэн хийж надад энэ дүрийг өгснийг би таашгүй. Ямар ч байсан энэ дүрийг бүтээж чадахаар болсон байх, дөч хүрсэн эр дөрөө дарсан ат гэдэг утгаар хуваарилсан болов уу гэж бодож байна. Чингис хааны дүрд тоглоно гэхээр баярлаж, бишрэхийн хажуугаар их сүрдэж хүлээж авсан. Яагаад гэхээр монгол хүн бүрийн сэтгэлд Чингис хаан үргэлж байдаг. Хүн бүр өөр өөрийнхөөрөө төсөөлдөг. Ийм Чингис гэж юу байдаг юм. Амагаа яахаараа Чингис болдог юм гэж бодож байгаа хүмүүс ч бий байх. Энэ дүрийг бүтээхийн тулд би хамгийн түрүүнд миний сэтгэлд буй, дотор байгаа Чингис гэж хүн ямар хүн бэ гэж бодож үзсэн. Тэгээд зохиолчийн зохиол, найруулагчийн тавилт, надаас шаардаж байгаа бүгдийг нь шингээгээд Чингис хаан босох байх. Үүний төлөө хичээгээд зүтгэж байна. Бэлтгэлдээ гараад хоолой ам сөөгөөд жаахан ядардаг болчихжээ.

-Та ковид тусаад эдгэсэн. Түүнтэй холбоотой юм болов уу. Үлдсэн урхаг бий юү?

-Ер нь уршигтай байна шүү. Би чинь аль зургаан сарын өмнө тусаад эдгэсэн шүү дээ. Тэгсэн хэрнээ цаанаасаа л амархан ядардаг, хоолой сөөгөөд энэ өвчний л урхаг байх даа. Дээрээс нь дүрээ бүтээхийн тулд дэглэм бариад нэг сарын дотор арав гаруй кг жин хаясан. Түүнийгээ дагаад бие физиологийн хувьд жаахан ядруу байна. Одоо дэглэмээ зогсоогоод дүр рүүгээ бүрэн оръё гэж шийдээд явж байна.

-Таны үс их ургажээ. Дүрдээ зориулж үсээ ургуулаа юу?

-Тэглээ. Ноднин арваннэгдүгээр сард хөл хорио эхлээд үсчин хаагдчихсан. Тэр үеэс ургуулж эхэлсэн. Найруулагч ч үсээ ургуулж байгаарай гэсэн юм. Дүр хуваарилахад мэдээж эрэгтэй жүжигчний хувьд Чингис хааны дүрийг хэнд өгөх бол гэж их горьдоно. Чи ярилцлагын эхэнд хэлсэн дээ, эрэгтэй жүжигчдийн хүсч, мөрөөддөг дүр бол Чингис хаан гэж. Жишээ нь, Жамухын дүрийг манай өндөр Түвшинд өгсөн. Бид хоёр чинь бараг 20 гаруй см-ийн зөрүүтэй. Би чинь 174 см. Манай Өндрөө чинь 193 см шүү дээ. Тэгээд Чингис хааны дүрд намайг гэхэд баярлах, айх, гайхах, сүрдэх мэдрэмж нэгэн зэрэг төрсөн. Энэ зохиолыг уншаад хаад ноёд гэдгээсээ илүү анд нөхөр, андлал, найз, нөхөрлөлийн тухай жүжиг юм байна гэж ойлгосон. Тэр өнцгөөс зохиолч бодож бичсэн юм билээ. Найруулагч ч тэр өнцгөөс нь харж жүжгээ тавьж байгаа гэж харсан. Энэхүү утгаараа надад С.Болд-Эрдэнэ бид хоёрыг Жамуха, Чингис хаанд хуваарилсан байх гэж дотроо бодсон. Гэтэл Өндөр Түвшин Амгаа хоёрыг хослуулсан. Ийм котрас үүсэнгүүт нь шоконд орсон л доо. Найруулагч нэг юм харсан байна даа л гэж бодогдсон.

-С.Болд-Эрдэнэ жүжигчнийг ярьсан юм чинь асуухаас аргагүй л дээ. Та хоёрыг “Надаар тоглосон хайр” жүжигт тоглохоос хойш хамтрагч гэж мэднэ. Тэр тусмаа жүжигчин Д.Ганцэцэг та гурвыг салгаж төсөөлдөггүй, ёстой нөгөө алтан партнёрууд биз дээ?

-Тэр жүжиг бол бидний анхны жүжгийн нэг. Анх гарч ирж олонд танигдаж байсан утгаараа их зүйлийг өгсөн. Одоо болтол бид гурав салшгүй хамтрагчид. Хүмүүс ч бид гурвыг салшгүй хамтрагч, найзууд гэдэг утгаар хардаг. Боогийтойгоо 21 жил хамт ажиллалаа. Гэр бүлийн, амьдралын үй зайгүй найзууд. Одоо бол нэгнийхээ нүдийг хараад л ойлголцоод тоглодог уран бүтээлийн үй зайгүй андууд. Тэр утгаараа бид хоёрт энэ дүрийг өгөх байх гэсэн бодол байсан чинь бодлыг минь эвдсэн хуваарилалт болсон. Би маш их хичээж байгаа. Саяхан гадаад хяналтаа өглөө. Түүн дээр маш их санал, шүүмжлэл, зөвлөгөө ирсэн. Дөнгөж сая найруулагчаасаа тэр бүхнийг сонсчихоод чамтай уулзахаар буугаад ирлээ.

Тэдгээр санал зөвлөмжөөс өөртөө авахыг нь аваад, шингээхийг нь шингээгээд мэдээж хаяхыг нь хаяна. Жүжигчин хүн заавал нэг хүний хэлснээр явдаг хүүхэлдэй биш шүү дээ. Хувь хүний үүднээс дүрээ харсан бодол, өөрийгөө шингээж өгөх, өөрийнхөө санал бодлоо тусгах хэрэгтэй. Мэдээжийн хэрэг найруулагчийн хэлсэн заавар, зөвлөгөөг зайлшгүй авах шаардлагатай. Одоо хичээж ажиллах үлдлээ.

-Өндөр Түвшинтэй хоршуулахад шоконд орсон гэж хэллээ. Та хоёрын хоршил хэр байна. Ойлголцож чадаж байна уу?

-Өө хоршилгүй яах вэ. Бид хоёр чинь нэг театрт олон жил хамт ажиллалаа. Олон ч уран бүтээлд хамтран тоглосон. Гэхдээ сонин л доо. Биеийн котрасаас авахуулаад өндөр нам. Гүр хаан Жамуха сэцэн гэдэг бол бүх талаараа их эзэн Чингисээс илүү юм шиг байсан боловч эцсийн мөчид их хаан ухаанаараа, тэр суу залиараа энэ бүгдийг давж, Их Монгол Улсыг байгуулсан агуу их хаан шүү дээ.

-Зохиолын үг хэллэг их өвөрмөц санагдсан...

-Тийм шүү. Түүхэн тууль, туульсын зохиол гэж байгаа. Манай зохиолч Б.Цогнэмэх эртний хэллэгүүдийг сайн мэддэг. Дээр үеийн мартагдсан үг хэллэг зөндөө бий. Эмээлийн дуун хүргэсүй, хуурнин шуугих гэх мэт мэдэхгүй үг ч байна. Түүнийгээ тайлбар толь бичиг харж ойлгоно. Зохиолчоосоо асууна. Эрэл хайгуул их хийнэ шүү. Ер нь нэг жүжигт тоглоно гэдэг маш том судалгааны ажил хийнэ гэсэн үг. “Монголын нууц товчоо” миний хажууд байна. Зөвхөн нууц товчооны үг хэллэгийг тайлбарласан тайлбар толь бичиг ч байдаг шүү дээ. Тэр миний ширээний ном болчихсон, ойлгохгүй үгээ судлаад суудаг. “Монголын нууц товчоо”-г уншаагүй монгол хүн байдаггүй байх. Тэр утгаараа манай жүжиг нууц товчооны түүхийг тоочих гээгүй юм аа. Түүхийг үзэгчдэд сануулах гээгүй. Энд хаадын андлал гэж юу байсан юм, анд нөхөр, андгай тангараг гэдэг ямар том тотем байсан юм бэ. Тотем буюу дээрээ залдаг сүлд гэдэг өнцгөөс хийж байгаа жүжиг юм шүү гэдгийг энэ дашрамд дурдах нь зүйтэй.

-Та 2017 онд театрт орсон 17 дахь жилийнхээ тайлан тоглолтыг тавьсан. Тэгэхээр энэ жил театрт орсны 21 дэх жил, Драмын театрын 90 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 100 жил. Их хааны мэндэлсний 860 жилийн ой ирэх жил тохионо. Энэ бүх тэгш баяр тохиосон үед энэ дүрийг авна гэдэг өөрөөрөө бахархаж байгаа байх. Таны сэтгэгдэл ямар байна?

-Мэдээж сэтгэгдэл маш өндөр байгаа. Энэ чинь хүн болгонд тохиолдоод байдаг хувь зохиол биш шүү дээ. Би Төрийн соёрхолт, гавьяат жүжигчин Ц.Төмөрбаатар ахтайгаа адилхан замналыг туулж байгаа юмуу даа. Төмөрөө ах маань Цэдэнбал даргад тоглосон. Дараа нь “Үхэж үл болно Чингис хаан”-ы Чингис хаанд тоглосон. Түүн шиг би Цэдэнбал даргад тоглоод, дахиад Чингис хааны дүрд сонгогдоод тоглох гэж байна. Энэ үед Төмөрөө ахыгаа бодож байлаа. Адилхан давтамж бид хоёрт байна даа гэж. Айхавтар том том ойн жилүүдэд энэ дүрд сонгогдож тоглож байгаадаа үнэхээр үгээр илэрхийлшгүй баяртай байна. Гэхдээ баярлаж, хөөрч хүлээж авахын хажуугаар үүний ард маш том хариуцлага бий. Үнэхээр сүрдмээр шүү. Уран бүтээлдээ анхаарлаа хандуулж, дүрдээ уусан шингэхээр ажиллаж байна даа.

-“Надаар тоглосон хайр” жүжиг тоглогдоход театрын танхим пиг дүүрэн, шатан дээр зогсоогоороо үзсэн хүмүүс байсан шүү дээ. Тэр үед та бүхэн үзэгчдийг байлдан дагуулж чадсан гэж боддог юм...

-Тэгэлгүй яах вэ. Тэр үед 5000 төгрөгөөр зарагддаг байсан билет 15000 төгрөгөөр шаглагддаг байлаа. Үнэхээр театртаа үзэгчдийг, ялангуяа залуучуудыг эргэж татсан сайхан уран бүтээл болсон л доо. “Надаар тоглосон хайр”-ыг Н.Наранбаатар маань найруулж, Боогий, Ганаа бид гурав тоглосон. Биднийг ч бас олонд таниулсан буянтай сайхан жүжиг.

-Нэгэнт тантай уулзаж байгаа юм чинь асуухгүй өнгөрч болохгүй байх. “Драмын 4” тухайн үедээ үнэхээр байлдан дагуулж байсан даа...

-Үгүй ээ яах вэ. Дуулъя гэж бодоогүй явсан. 2003 онд “Жүжигчид дуулж байна”нэртэй уралдаан болоод тэнд дөрвүүлээ нэгдэж орлоо. Түрүүлээд тухайн үедээ 500 мянган төгрөгөөр шагнуулсан юм. Тэгж эхэлсэн түүхтэй хамтлаг юм шүү дээ. 2005 онд бид хамтлагаа албан ёсоор байгуулсан гэж явдаг юм. Яагаад гэхээр анхны “Хайрын дурсамж” цомгоо гаргасан. Одоог хүртэл дөрвүүлээ драмын урлагтаа зүтгээд явж байна. Эби маань театраас гараад бие даагаад кино хийх болсон. Дөрвүүлээ нийлээд одоо нэг сайхан уран бүтээл хийе гэсэн бодол байдаг боловч үнэхээр түүн рүүгээ анхаарал хандуулж чадахгүй, тус тусын уран бүтээлтэй зав гарахгүй юм. Бид дөрөв чинь тус тусдаа уран бүтээлч, хувь хүмүүс. Хамгийн сүүлд бид дөрөв “Чингис хаан” гэж дуу хийсэн юм байна лээ. Германы Чингис хаан дууг монголоор дуулсан. Тэрнээс хойш хамтарсан шинэ дуу хийгээгүй л явж байна. Сайхан цаг ирвэл хийх л байх. Тохироо нь бүрдэх юм бол.

-Нэгэнт хоёулаа драмын урлаг жүжиг, жүжигчин ярьж байгаа юм чинь таны өвөөг асуухгүй байж болохгүй байх?

-Цэвэгжавын Дорж гэж миний нагац өвөө. Ээжийн минь аав намайг өсгөсөн. Голын ганц зээ гээд надад амь байсан. Өвөөгийнхөө үргэлжлэл болж яваадаа сүсэлж, баярлаж, залбирч, бахархаж явдаг даа. Өвөө минь харж байгаа байх гэж боддог юм. Намайг наймдугаар ангид байхад өвөө минь өөд болсон. Тэр үеэс л жүжигчин болно гэж шийдсэн. Өдийг хүртэл театртаа ажиллаад явж байна. Өвөө минь Ховд, Увс, Баянхонгор, Дундговь аймгийн театрт найруулагчаар ажиллаж байсан. Тухайн үед “Үлгэрийн танхим” гэж сайхан зүйл байлаа. Сүүлийн үеийн залуучууд мэдэхгүй байх. Тэнд ажиллаж байгаад тэтгэвэрт гарсан. Өндөр насалж чадаагүй л дээ. Манай талийгаач багш Ардын жүжигчин А.Очирбат, найруулагч С.Сугар нар надтай уулзахаараа өвөөгийн минь талаар их ярина. Өвөөгийнхөө үргэлжлэл болж яваадаа өөрөөрөө бахархдаг. Хүн ер нь дөчин нас гарахаар ойлгож ухаарч эхэлдэг юмуу даа. Тэр хүнээс ирсэн өгөгдөл намайг өдий дайны явуулж байгаа гэж бодохоор улам илүү хичээж, зүтгэх ёстойгоо ойлгож мэдэрдэг юм байна.

-Таны хувьд тайз, дэлгэцийг хослуулж яваа уран бүтээлч хүн. Өөрийнхөө тоглосон дүрийг дэлгэцээс хараад энийг буруу, дутуу хийчихэж дээ гэж өөрийгөө чамлах үе байдаг уу?

-Өөрийгөө чамладаггүй уран бүтээлч биеэ тоогоод буруудаж яваа нь тэр гэж багш нар маань сургасан. Би өөрөө ч тэгж боддог. Ялангуяа дэлгэцийн уран бүтээлийг дараа нь засч болохгүй. Тайзны урлаг бол өнөөдөр би энийг алдчихлаа. Маргааш давтаж болохгүй юм шүү гээд засаад сайжруулаад явах боломжтой. Драмын жүжиг чинь тоглох тусам сайжирдаг. Кинон дээр тэгэхгүй шүү дээ. Ер нь өөрийнхөө бүх л дэлгэцийн дүрд шүүмжлэлтэй ханддаг. Энийг ингэж хийх ёсгүй байсан юм. Найруулагч маань анзаараагүй юм байх даа. Ингээд хийчихгүй яав даа гэж бодох үе зөндөө. Өөрийгөө шүүмжлэхгүй, өөртөө ханасан хүн мөхөж яваа нь тэр.

-Цаашид танд энэ дүрийг л бүтээчих юмсан гэж бодсон дүр байдаг уу?

-Залуу байхдаа боддог л байлаа. Гадаадын сайхан сонгодог жүжгүүд хүнийг маш их задалдаг. Жүжигчин хүний хувьд улам их туршлага болдог. Тэр ч утгаараа 22-хон настайдаа театрт орж ирээд 22 дахь жил рүүгээ явж байна. Энэ хооронд ийм дүрд тоглох юмсан, түүхэн дүр бүтээх юмсан, баатарлаг дүрд тоглох юмсан гэж их боддог байсан. Энэ бүх бодол мөрөөдлөө биелүүлээд л явж байна. Цаашид ямар ч дүрд тоглосон сайхнаар л хүлээж авна. Түүнээс би одоо дэлгэцэнд Цэдэнбал даргын дүрийг үлдээчихлээ. Тайзан дээр Чингис хааныг бүтээх гэж байна. Их эзэн Чингис хаан шүү дээ. Үүнээс цааш надад тийм дүр гэж хэлэх зүрх зориг байхгүй. Их хааныхаа дүрийг л зөв, сайхан амьдруулж, тайзнаа тоглох юмсан гэсэн бодол л байна.

-Хөл хорионы үе та бүхэнд яаж нөлөөлж байна вэ?

-Маш хүндээр тусч, нөлөөлж байна. Эдийн засаг орлого гэхээсээ илүү бүтэн нэг жил юу ч хийгээгүй гэртээ суучихсан. Тэр аяараа манай театр залхуу эрчимд орчихож. Үүнийг буцаад эрчимд нь оруулах гэж бүгд хичээж байна. Найруулагч нар маань уураа барна гэдэг л болж байх шиг. Амьдралын зөв хэмнэлдээ орох гэж, өмнөх эрчмээ олох гэж бүгд л хичээж байна даа.

-Анх тайзны урлагийг үзүүлэхэд урин дуудсан драмын урлагийн үзэгчид одоо хэвээрээ байгаа болов уу?

-Бий бий. Хэвээрээ байгаа. Драмын жүжгийг үзэх үнэнч үзэгчдид улам бүр нэмэгдсээр байгаа. Орчин цагийн мэргэжлийн урлаг үүсч хөгжсөний 90 жилийн ой тохиож байгаа учраас манай театраас галаа тасалж гарсан бүх театр, чуулга, продакшнууд цирк хүртэл ордог юм шүү дээ. Тэр бүхний үндэс болсон Драмын театрынхаа ойд зориулсан бүтээл Улсын онцгой комисс, Нийслэлийн онцгой комиссоос гаргасан цар тахлын үеийн ёс журмын хүрээнд тоглох боломж олдвол та бүхэн ирж үзээрэй. Бидний хийсэн сайхан бүтээлийг ирж үзээсэй гэж үзэгч олноо уримаар байна. Эрүүл явбал ирэх жилийн наадам үзнэ гэж ярьдаг. Сайхан цагийг авч ирэхийн төлөө бүгд хичээж, онцгой үеийн дэглэмээ алдалгүй эрүүл саруул байгаасай гэж уриалъя.

Онцлох нийтлэлүүд