Өдрийн сонин үнэнийг хэлнэ
Гадаад улсаас ирж буй зорчигчдын анхааралд DNN.mn Улаанбаатарт шөнөдөө 13 хэм дулаан Хонконг гаднаас ирж буй иргэдийг ажиглах байранд 3 хоног тусгаарлахаар болжээ DNN.mn АТГ: Төрийн албан хаагчийн ёс зүйд хамаарах 9 гомдол, мэдээллийг шалгав DNN.mn Цэцэрлэгийн элсэлт, бүртгэлтэй холбоотой мэдээлэл өгөх утасны дугаарууд DNN.mn ОХУ цөмийн зэвсгийн байгууламжуудын үзлэгийг түр зогсоосноо мэдэгджээ DNN.mn Хөшигийн хөндийд шинэ хот байгуулах инженерийн дэд бүтцийн ажлыг баасан гаригт эхлүүлнэ DNN.mn Замын төлбөр хураах цэгүүдийг цахимжуулснаар одоогийн орлого 30 хувиар нэмэгдэх боломжтой DNN.mn Монгол Улсад долдугаар сарын 30-ныг хүртэлх хугацаанд гадаадын 121.741 жуулчин иржээ DNN.mn Энхтайваны гүүрний зүүн талаас Махатма Гандийн гудамж хүртэлх замыг 2 хоног хаана DNN.mn Гадаад улсаас ирж буй зорчигчдын анхааралд DNN.mn Улаанбаатарт шөнөдөө 13 хэм дулаан Хонконг гаднаас ирж буй иргэдийг ажиглах байранд 3 хоног тусгаарлахаар болжээ DNN.mn АТГ: Төрийн албан хаагчийн ёс зүйд хамаарах 9 гомдол, мэдээллийг шалгав DNN.mn Цэцэрлэгийн элсэлт, бүртгэлтэй холбоотой мэдээлэл өгөх утасны дугаарууд DNN.mn ОХУ цөмийн зэвсгийн байгууламжуудын үзлэгийг түр зогсоосноо мэдэгджээ DNN.mn Хөшигийн хөндийд шинэ хот байгуулах инженерийн дэд бүтцийн ажлыг баасан гаригт эхлүүлнэ DNN.mn Замын төлбөр хураах цэгүүдийг цахимжуулснаар одоогийн орлого 30 хувиар нэмэгдэх боломжтой DNN.mn Монгол Улсад долдугаар сарын 30-ныг хүртэлх хугацаанд гадаадын 121.741 жуулчин иржээ DNN.mn Энхтайваны гүүрний зүүн талаас Махатма Гандийн гудамж хүртэлх замыг 2 хоног хаана DNN.mn
Цаг үе
2019.04.22 08:04

Нацагийн Жанцанноров: Л.Мөрдорж, Б.Дамдинсүрэн хоёр бол Монголын хөгжмийн урлагийн алтан үеийн үндэс суурь

Монгол Улсын ардын жүжигчин, төрийн хошой шагналт хөгжмийн зохиолч Лувсанжамбын Мөрдорж, Билэгийн Дамдинсүрэн нарын мэндэлсний 100 жилийн ой энэ онд тохиож буй. Энэ түүхт ойг ёслол төгөлдөр тэмдэглэхээр БСШУСЯ, Төв аймгийн Засаг даргын Тамгын газар, Монголын Урлагийн ажилтны холбоо, Монголын хөгжмийн зохиолчдын холбоо, Монгол Улсын консерватори, УДБЭТ, УДЭТ, Монгол Улсын филармони, Б.Дамдинсүрэнгийн нэрэмжит Төв аймгийн “Монгол туургатан” театр, Монголын театрын музей, ХЦДБЧ зэрэг байгууллагууд бэлтгэл ажилдаа орцгоогоод байгаа юм. Монгол Улсын филармонид өнгөрөгч баасан гаригт болсон ойн хэвлэлийн бага хуралд Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар, ардын жүжигчин Б.Зангад, ардын жүжигчин, нэрт удирдаач Ж.Бүрэнбэх, урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, хөгжмийн зохиолч Т.Сэр-Од, урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Чулууны Чинбат, хөгжим судлаач Ч.Буянхишиг, С.Энхбулаг, гавьяат жүжигчин Б.Тунгалаг, “Б.Дамдинсүрэн сан”-гийн тэргүүн Л.Энхцогт, “Л.Мөрдорж сан”-гийн тэргүүн Г.Тэнгис нар оролцсон юм. Энэ үеэр Монголын урлаг соёл, хөгжмийн ертөнцийн алтан үеийн загалмайлсан эцгүүд болох эрхэм хоёр хүмүүний тухай Монгол Улсын ардын жүжигчин, төрийн хошой шагналт хөгжмийн зохиолч Нацагийн Жанцанноровтой уулзаж хөөрөлдлөө.


-Монголын хөгжмийн ертөнцийн хоёр агуу хүний тэгш их ойн жил тохиож байна даа?

-Та бидний сайн мэдэх нэг сайхан үг байдаг даа.

-Ямар үг билээ?

-Алтан үе гээд ярьдаг. Энэ алтан үеийнхэн амьдраад дуусчихсан. Бид нар бол хөнгөн цагаан магаан, одоо юу байдаг юм, гууль мууль руу л явна. Алтан үеийнхэн гэж юуг хэлээд байгаа юм бэ гэхээр өөрийн үндэстний соёлын үнэт зүйлийг өв тэгш эзэмшиж цолгорон гарч ирсэн эгнэшгүй их авьяастай, дэлхийн соёлыг цоо шинээр дээд шатанд нь очиж хүртсэн тэр хэсэгхэн үеийнхнийг хэлээд байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, жинхэнэ ардын маягийн жүжигчин Цагааны Цэгмид Европын хүчтэй кино найруулагчийн хийсэн “Цогт тайж” уран сайхны кинонд тоглосон, эсвэл ардын лимбэчин Билэгийн Дамдинсүрэн Ленинград, Бээжинд хөгжмийн их сургуулиуд төгсөж ирээд “Учиртай гурван толгой” дуурийг зохиосон, арван долоохон настайдаа улсын уралдаанд хуучир тоглоод түрүүлж байсан ардын хөгжимчин Лувсанжамбын Мөрдорж хүү 1955 онд дэлхий дээрх Монгол үндэстний анхны симфони “Миний эх орон”-ыг бичсэн. Эднийг алтан үе гээд байгаа юм. Жинхэнэ алтан үеийнхэн бол энэ. Жинхэнэ алтан үеийнхнийг хүмүүжүүлсэн гол хүн нь ардын жүжигчин, төрийн хошой шагналт хөгжмийн зохиолч Билэгийн Дамдинсүрэн гуай. Удирдаач Чинбатын аав ардын жүжигчин Ж.Чулуун, Бүтэнбаярын аав ардын жүжигчин Намсрайжав нарыг 12-13-хан настай байхад л театрт авч, хүмүүжүүлсэн хүн. Намсрайжав гуай, Чулуун гуай эд нарыг бид алтан үеийнхэн гэж яах аргагүй нэрлэнэ. Яагаад гэвэл Чулуун бол маш сайн ёочинчин, Намсрайжав бол маш сайн хуучирч байсан ардын авьяастнууд. Нэг нь хийлч, нөгөөх нь валторнист болоод дэлхийн хэмжээний удирдаачид болцгоосон.

-Аргагүй л алтан үеийнхний загалмайлсан эцгүүд юм байна шүү?

-Алтан үе дотроо алтан үеийнхнийг хүмүүжүүлсэн хүн нь Билэгийн Дамдинсүрэн. Намсрайжав, Чулуун хоёрыг “Бөмбөгөр ногоон” театрын бүтээгдэхүүнүүд учраас бид алтан үе гэхээс аргагүй болчихоод байгаа. Алтан үеийнхнийг ургуулсан гол үндэс нахиа нь энэ хүн. Мөрдорж бол Монголын оюун санаа, нийгэмд уран бүтээлээрээ тэсрэлт хийж мөнхөрсөн агуу хүн. Өнөөдөр дэлхий даяар алдраа дуурсган дуулж яваа Ариунбаатар, Амартүвшин нарыг төрөх гол багана, хөрсөн дээр суулгасан үндэс суурь нь энэ Дамдинсүрэн. Монгол гэдэг улс хөгжмийн театр гээч юмыг байгуулаад, Дуурийн театрыг Азидаа хамгийн хүчтэй хөгжүүлсэн гэж яригдаад байгаагийн гол эзэн нь “Бөмбөгөр ногоон”-ы хөгжимчин, удирдаач Дамдинсүрэн.

-Мөрдорж гуай ч бас их гавьяатай хүн биз?

-Хилийн цэргийн дуу бүжгийн эрдмийн чуулга Л.Мөрдоржоор овоглодог. Үндэсний урлагийн их театр буюу Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгын Төрийн их найрал хөгжим, бүх чуулгуудын үндэсний найрал хөгжим, үндэсний хөгжмийг олон улсын түвшинд бүтцийн хувьд ч, бүтээлийн хувьд ч авчирч тавьсан нөхөр бол Мөрдорж. Мөрдорж ямар учиртай хүн бэ гэхээр гучин найман онд хилсээр хороогдсон Булганы Дашинчилэнгийн наад талын Төв аймгийн нэгэн хошууны ноён байсан Түдэв хуурчийн гарын шавь шүү дээ. Тэр Түдэв хуурч Монголын олон зууны морин хуурын эрдмийг өөртөө шингээсэн хүн. Тэгэхээр өнөөдрийн бидний морин хуур гайхамшиг, Морин хуурын чуулга дэлхийд энэ тэр гэж яриад байгаа, морин хуурын дан хөгжмийн зохиол, симфони, гоцлол гээд ярихаар л энэ Мөрдоржийн асуудал гарч ирээд байдаг. Б.Дамдинсүрэн, Л.Мөрдорж хоёр бол үнэн чанартаа Монгол үндэстний хөгжмийн соёлыг хорьдугаар зуунд авч гарч ирээд, хойч үедээ хүлээлгэж өгсөн хоёр том зүтгэлтэн юм. Тиймээс тэдний тэгш түүхэн 100 жилийн ойд Монгол Улсын Засгийн газар, тэдэнтэй холбоотой байгууллагууд, бүх хүмүүс нэлээд сайн анхаарах ёстой. Бүтээлүүдийнх нь тухайд яриад бол хэрэггүй. Тэр бол мэдээж гайхамшиг.

-Та ч ёстой голоор нь голтой сайхан үнэлэлт дүгнэлт хийлээ дээ?

-Бас нэг сонирхолтой зүйл Монгол Улсын төрийн шагнал гээч юмыг хөгжмийн салбарт Маршалын шагнал гэж байхад нь хоёр удаа хоёулаа хүртсэн хоёр хүн. Жаран хэдэн оноос нэг хүнийг тахин шүтэхийн эсрэг кампанит ажил болж Хорлоогийн Чойбалсангийн нэрэмжит шагналыг алга болгоод Төрийн шагнал гэж нэрийг нь өөрчилсөн байхгүй юу. Энэ хоёрын төрийн шагналын хоёр тэмдэг нь бүгдээрээ Маршалын толгойтой. Энэ юуг хэлээд байна вэ гэхээр тэр хоёр социалист үеийн эрчимтэй хөгжлөөс өмнө улс төрийн бодлогын түвшинд хөгжмийн урлагийг нийгмийн дээд зиндаанд авчирсан гавьяатнууд. Эдний тухай бусад зүйлийг яриад байвал далай шиг их юм болно. Эдний ойг тэмдэглэхдээ их энгийн боловч цар хүрээг нь жаахан өргөн хиймээр байгаа юм.

-Яаж тэмдэглэнэ гэсэн үг билээ?

-Энгийн гэдэг нь юуны түрүүнд хүн талаас нь харж тэмдэглэвэл зүгээр. Өөрөөр хэлбэл Б.Дамдинсүрэн, Л.Мөрдорж нарын үр хүүхэд, садан төрөл, шавь нар нь “Миний өвөө, миний багш маань Монголдоо их чухал юм хийсэн хүн байна гэдэг нь зуун жилийн дараа тодорч байна” гэж баярламаар тэмдэглэх учиртай юм. Монголчууд хөгжим гэхээр нэг их нарийхан зам яриад байдаг. Хөгжим гэдэг бол ертөнцийн гайхамшиг, нийгмийн асуудал. Тийм учраас энэ хоёр агуу хөгжмийн зохиолчийн уран бүтээлийн хүрээнд хорьдугаар зууны Монголын нийгмийн дэвшил, алдаа, оноо, үсрэлтийг олж хармаар байгаа юм. Энэ бүхэн бүрэн харагдах боломжтой. Монголчууд үндэстэн гэж байгаад цаашдаа тусгаар тогтносон улс болж тохиноход төрийн сүлд дууллыг нь энэ хоёр уран бүтээлч зохиосон. Монгол тусгаар тогтносон улс байгаад бусад улс үндэстэнтэй өрсөлдье өө гэвэл бид юм хийх хэрэгтэй байна.

-Таныхаар чухам юу хийх хэрэгтэй байна?

-Монголчууд бид түүхий эдээрээ далан хувь нь мөнгө олоод, гучин хувь нь дотроо жижигхэн хийсэн юмаараа мөнгө олж байна. Энэ чинь монгол хүн бүр юу ч хийхгүй байна гэсэн үг байхгүй юу. Хүн юу ч хийхгүй бол улс хөгжихгүй. Хөгжил гэдэг энэ дуу өсгөгч микрофон, ярьж мааждаг гар утас биш. Үнэтэй гар утас бариад, дээд хурдны компьютер товшоод хөгжиж байна гэж яриад байгаа чинь дэлхийн хөгжлийн хаялга болохоос биш Монголын хөгжил огтхон ч биш. Монгол хүн бүхэн толгой дараалан гар утастай байгаа учраас Монгол Улс хөгжиж байна гэдэг шал худлаа. Энэ бол дэлхийн хөгжлийн салхи нь манайд ирээд үлээгээд байж байгаа нь тэр. Хэрвээ монгол үндэстэн байгаад тусгаар улс байя л гэвэл бүтээх хэрэгтэй. Бүтээнэ гэдэг Б.Дамдинсүрэн, Л.Мөрдорж хоёр шиг бүтээлч байхыг л хэлнэ. Салбар салбартаа бүтээгч байхыг хэлнэ. Цагдаа ч өөрийнхөө салбарт, хөгжимч ч өөрийнхөө салбарт, улстөрч ч өөрийнхөө салбарт бүтээгч байх хэрэгтэй. Нийгмийн асар том үнэт зүйлийг бүтээж байж үндэстэн оршин тогтнож, бусадтай өрсөлддөг юм аа гэдгийг энэ хоёр агуу хүний жишээгээр бид ирээдүйг харах ёстой.

Онцлох нийтлэлүүд